fbpx
Bipolar Bozukluk Nedir? Belirtileri Nelerdir? Tedavi Süreçleri Nelerdir?

Bipolar Bozukluk Nedir? Belirtileri Nelerdir? Tedavi Süreçleri Nelerdir?

Bipolar Bozukluk Nedir?

Bipolar bozukluk, kişinin bir anda kendini çok iyi hissederken, bir süre sonra içine kapanık bir hale gelmesine neden olabilir. Bipolar bozukluk, kişinin manik depresyon tanımına da uyan ruh hallerine bürünmesine sebep olabilir. Bu nedenle hastalığa tanı konma aşamasında, psikologlar tarafından yapılacak değerlendirme büyük önem arz etmektedir.

Bipoların en belirgin özelliği kişinin ruh halinin uçlarda olmasıdır. Bipolar bozukluk en yüksek seviyedeyken kişi hiperaktif bir ruh haline bürünür ve kendini çok mutlu hisseder. Fakat depresyon haline büründüğünde ise dış dünyaya kendini kapatabilir ve hatta intihar eğilimi gösterebilir.

Bipolar bozuklukta duygu durum atakları ileri seviyede değilse eğer yılda birkaç defa meydana gelebilir. Çoğu insan duygu durum bozukluklarını fark edebilirken, ileri seviye bipolar bozukluğu yaşayanların bu durumu kendi kendine fark etmesi zordur.

Bipolar bozukluk genetik aktarımla geçebileceği gibi, sonradan travmalar bağlı olarak da gelişebilmektedir. Depresyondan şikayetiyle doktora giden kişilerin birçoğu gerçekte bipolar bozukluk yaşar.

Bipolar Bozukluğun Nedenleri

Bipolar bozukluğun kesin nedeni bilinmemektedir fakat bir kişinin bipolar tanısı alabilmesi için birçok durumun bir arada geliştiği faktörler olduğu belirtiliyor. Bu faktörler arasında; beyindeki kimyasal dengesizlikler, genetik aktarım ve tetikleyici faktörler yer almaktadır.

Beyindeki kimyasal dengesizlik

Bipolar bozukluğun, beyindeki kimyasal dengesizliklerin sonucu gelişebilir. Beynin fonksiyonlarını kontrol eden kimyasallara nörotransmiterler denir. Bir veya daha fazla nörotransmiterde bir dengesizlik varsa, bipolar bozukluk semptomları gelişebilir.

Genetik

Bipolar bozukluğun, genetiğe bağlı olduğu durumlarda vardır. Ailedeki birinci derece akrabalardan genetik aktarım sonucu kazanım yaşanabiliyor. Anne, baba veya kardeşte bipolar bozukluk olanların doktor kontrolüne gitmesi önerilmektedir. Bununla birlikte, bipolar bozukluktan tek bir gen sorumlu değildir. Bunun yerine, bazı genetik ve çevresel faktörlerin tetikleyici gibi davrandığı düşünülmektedir.

Tetikleyici unsurlar

Stresli bir durumlar veya yaşanan travmalar genellikle bipolar bozukluğu tetikleyici unsurlar arasında yer almaktadır.  Bunlar; bir ilişkinin bitişi, fiziksel, cinsel veya duygusal istismar, yakın bir aile üyesinin ya da çok sevilen birinin ölümü veya beyin travmaları da bipolar bozukluğu tetikleyebilir.

Bu tür yaşam değiştirici olaylar, bir insanın hayatında herhangi bir zamanda depresyon dönemlerine neden olabilir.

Bipolar Bozukluk (Manik Dönem) Belirtileri Nelerdir?

  • Uyku problemleri (uyku ihtiyacında azalma)
  • Oldukça yükselmiş (öforik) duygudurum
  • Artmış enerji, etkinlikler ve yerinde duramama hali
  • Konsantrasyonda azalma
  • Cinsel istek artışı
  • Çok para harcama
  • Kişinin kendi kabiliyeti konusunda gerçek olmayan inanışlara sahip olması
  • Yargılama kapasitesinde azalma
  • Düşünme ve konuşma içeriğinde artış
  • Tahrik edici, uygun olmayan davranışlarda artış
  • Alkol ve madde kullanımında artış

Bipolar belirtilerinin üç veya daha fazlasının her gün görülmesi ve bir hafta veya daha uzun sürmesi gerekmektedir. Mani dönemi ani başlar ve tedavi edilmezse haftalarca sürebilir. Kişi genelde mani dönemi yaşarken hasta olduğunu fark etmez ya da tedaviyi reddetme eğilimindedir.

Manik atağın başlangıcında ya da bağımsız bir atak olarak da görülebilen bir diğer durum da hipomanidir. Hipomani fazı, üretkenliğin arttığı ancak manik belirtilerin daha hafif olduğu bir dönemdir.  Hipomani fazında belirtiler genellikle kişinin okul, iş ve sosyal çevresiyle bağlarını etkilemeyecek derece görülürler.

Bipolar depresif atağa (döneme) ait belirtiler;

  • Umutsuz ve karamsar olma
  • Üzgün endişeli ve mutsuz hissetme
  • Yaşamdan zevk alamama
  • Enerji azlığı
  • Unutkanlık
  • Konsantrasyon güçlüğü
  • Değersizlik hissi
  • İştah değişikliği; kilo kaybı ya da kilo alımı
  • Fazla uyuma, uykuya dalmakta güçlük çekme, geceleri sık uyanma
  • Çaresizlik ve değersizlik hisleri
  • Ölüm ya da intihar düşünceleri

Depresif dönemde de, en az beş belirtinin iki hafta ya da daha fazla sürmesi beklenir. Depresif ve manik atakların ağır yaşandığı durumlarda da halüsinasyon ve hezeyan gibi psikotik belirtiler de görülebilmektedir.

Bipolar Bozukluk Nedir? Belirtileri Nelerdir? Tedavi Süreçleri Nelerdir?

Hipomanik dönem nedir?

Mani dönemi belirtilerine benzerlik gösteren özelliklerin olduğu ancak daha belirtilerin daha hafif olduğu bir dönemdir. Bu dönem manik dönem kadar psikotik özelliklerin (gerçeği değerlendirme yetisinde bozulmaların olması) olma riski yoktur. Suicid (intihar), ajitasyon gibi istenmeyen olumsuz sonuçlar mani döneminde görüldüğü sıklıkta görülmez. Ancak hasta hipomanik dönemde yani şikâyetlerin daha hafif olduğu dönemde tedavi edilmezse manik döneme hızlıca geçiş olur.

Bipolar Bozukluğun Tanı Yöntemleri

Bipolar bozuklukta tanı sıklıkla aile öyküsü alındıktan sonra klinik izlenimle konulabilir. İlk atağın çeşidi bipolar bozukluğu belirleyici unsurların başında yer alır. Eğer ilk atak depresifse bu hastalığın bipolar olup olmadığını anlamak durumu zorlaştırabilir.

Bir hastaya bipolar tanısının net olarak konulması için manik ve depresif atakların gözlemlenmesi gereklidir. Bipolar bozukluğun tanı olarak karmaşa yarattığı durumlar olabilir. Kişide alkol veya madde bağımlılığı gibi problemler varsa tanı koymak zorlaşabilir.

Bipolar bozukluk kendi grubunda yer alan diğer hastalıklarla karıştırılabileceği için buradaki en önemli faktör hastanın atak dönemlerinin gözlemlenmesidir. Psikiyatr tarafından hastanın mani veya hipomani durumunda kendine zarar verici düşüncelere kapılıp kapılmadığı, ailede bipolar bozukluğa sahip başka bir birey olup olmadığı gibi sorularla sorulur.

Hekim tarafından hastanın aşırı aktif tiroide sahip olma durumu da göz önünde bulundurularak çeşitli testler istenebilir. Yine beyindeki fonksiyonları gözlemlemek için MR ya da diğer görüntüleme yöntemlerinden faydalanılabilir.

Bipolar Bozukluk Hastalığı ile Görülebilen Diğer Hastalıklar Nelerdir?

Bipolar hastalığı olan birçok kişide aşağıdaki bazı rahatsızlıklar görülebilmektedir:

  • Yemek yeme bozukluğu
  • Endişe (anksiyete) bozukluğu
  • Maddeleri kötüye kullanma
  • Obeziteye ve diyabete yakalanma riski
  • Migren tipi baş ağrıları
  • Tioid ile ilişkili hastalıklar
  • Kalp hastalıkları

Bipolar Bozukluğu Önlemek İçin Neler Yapılabilir?

  • Düzenli ve yeterli uyunmalıdır
  • Yaşa ve vücut tipine uygun sağlıklı ve dengeli beslenme alışkanlığı kazanmak çok önemlidir. Doktor kontrolünde doğru bir beslenme planı oluşturulmalıdır.
  • Mümkün olduğu kadar egzersiz yapılmalıdır
  • Stresli ortamlardan mümkün olduğu kadar uzak durulmalıdır
  • Alkol mümkün olduğu kadar azaltılmalı veya hiç tüketilmemelidir
  • Nefes egzersizleri yapılmalıdır
  • Öfke kontrolü yapılmalıdır

Bipolar Bozukluğun Tedavi Yöntemleri

Bipolar bozukluğun tedavi süreci hastanın hekimle olan iş birliği ve aile yakınlarının tedavi sürecindeki destekleri oldukça önemlidir. Atakların ciddi bir bölümünde hasta ne hissettiğini, ne yaşadığını ve kendisinde ne tür değişikliklerin meydana geldiğini fark edemeyebilir. Bipolar bozukluğa sahip bir hasta ileri seviyelere kadar kendi durumundaki değişiklikleri gözlemleyemeyebilir.

Depresif dönemde hasta mutsuzluğundan, hayattan keyif alamamakta sürekli olarak yakınabilir ve hasta bunu anlayamayabilir. Fakat mani dönemde ise sıklıkla çevre tarafından fark edilen bir dönemdir. Bu dönemde atak dönemleri oldukça önemlidir.

Atak dönemlerinde hasta eğer depresif bir dönemdeyse genellikle antidepresanlarla duygu – durum düzenleyici ilaç tedavisi yapılır. Manik dönemde ise eğer psikotik belirtiler eşlik ediyorsa antipsikotiklerden faydalanılabilir.

Bipolar bozukluk atakların dışında kişinin normal hayatını sürdürebildiği bir hastalıktır. Tedavi süreci sadece ataklar geldiği zaman değil, atakların oluşmasını engellemeyi amaçlamaktadır. Duygu durum dengeleyici ilaçlar bu açıdan oldukça önemlidir.

Bipolar bozukluğa sahip hastalar bir süre sonra kendilerini iyi hissettikleri için ilaç kullanımını bırakmak isteyebilirler. Burada hasta yakınlarının, hastaya yaklaşımı oldukça önemlidir. Hastanın ilaç kullanımını destekleyici söylemlerde ve özellikle hastalığın atakları açısında aile yakınlarının farkındalığının yüksek olması oldukça önemlidir.

Bipolar Bozukluk Nedir? Belirtileri Nelerdir? Tedavi Süreçleri Nelerdir?

Bipolar Bozukluk Tedavi Edilebilir Mi?

Bipolar bozukluk etkili bir şekilde tedavi edilebilir. Bipolar hastaların %15’i bir daha hiç hastalanmayacak şekilde tamamen iyileşir. Hastaların %45’i yaşam boyunca çeşitli dönemlerde ataklar yaşar, atakların arasında tamamen iyilik hali söz konusudur. İyileşme süreci, kişiye özel düzenlenmiş tedavi, bu tedavi planına bağlı kalmak, hastalıkla ilgili psikoeğitim, bakıma dahil olan uzmanlarla iyi iletişim, iyi bir destek sistemi (aile ve arkadaşlar) dahil birçok faktöre bağlıdır.

Bipolar Bozukluğu Olan Hastalar İçin Öneriler

  • Düzenli hekim ziyareti yapın.
  • İlaçlarınızı düzenli kullanın.
  • Alkol ve madde kullanımından uzak durun.
  • Düzenli uyuyun.
  • Hastalığınız hakkında aileniz ve arkadaşlarınıza bilgi verin.
  • Evde ve işte stresi azaltın.
  • Düzenli beslenin.
  • Düzenli egzersiz yapın.
  • Öfke ve depresif duygularla başa çıkmayı öğrenin.

Bipolar Bozukluk ile ilgili hastaya destek için ailenin bilmesi gerekenler nelerdir?

  • Bipolar bozukluk kişinin elinde olmayan tıbbi bir hastalıktır.
  • Hastalığı öğrenip bilerek yakınınıza yardımcı olabilirsiniz.
  • Bu hastalık düzenli tedavi ve takiple tedavisi sürdürülmesi gereken uzun soluklu bir hastalıktır.
  • Hastanın hastalık döneminde yaptığı davranışlar, söylediği sözler hastalığından kaynaklanmaktadır, kişilik ile ilgisi yoktur. Bunları kişiselleştirip tepki vererek çatışmaya girmeyin.
  • Hastayı ilaçları düzenli alma konusunda yüreklendirmelisiniz ama ısrardan kaçınmalısınız.
  • Hastanızın ilaç kullanmadığını görürseniz ilaç kullanmak tedaviye devam konularında ikna edip, doktoru ile iletişime geçmelisiniz.
  • Atak dönemi ile ilgili uyarıcı belirtileri doktorunuzdan ayrıntılı öğrenerek bu belirtiler gelişmeye başladığı anda tedaviye yönlendirmelisiniz ve doktoru ile irtibata geçmelisiniz.
  • Yakınınızı hastalığı ile yargılayıcı ve suçlayıcı bir tavır göstermeyin, kimse hasta olmak istemez. Önemli olan kısmı nasIl baş edileceğidir.
  • Bipolar bozukluk tedavisi olan bir hastalıktır. Ancak uzun bir tedavi süreci olduğunu bilmek önemlidir.
  • Bu süreçte siz de psikolojik olarak yorulabilirsiniz. Kendiniz de bir destek almayı planlayabilirsiniz.

Bizi facebooktan buraya tıklayarak takip edebilirsiniz.

Basri Çetinkaya
Merhaba ben Basri, psikoloji konusunda merakım ve sevdiğim bir yanı olunca bilgilerimi ve okuduğum kitapları sizlerle paylaşmak için böyle bir web sitesi oluşturdum. Umarım keyifli ve bilgili vakit geçiriyorsunuzdur.